Çocukluk Çağı Pes Planovalgus (Düz Tabanlık) Nedir?

Pes planovalgus, halk arasında bilinen adıyla “düz tabanlık”, ayağın iç tarafında yer alan medial uzunlamasına arşın çökmesi ve topuğun hafif dışa doğru eğilmesi (valgus) ile karakterize bir durumdur. Çocukluk çağında oldukça sık görülür ve çoğu zaman normal bir gelişim varyantıdır.

1. Ne Kadar Yaygındır?

Tüm bebekler doğumda düz tabanlıdır.

18 aylık bebeklerin %97’sinde düz tabanlık gözlenirken, bu oran 10 yaşında %4’e kadar düşer.

6 yaşına kadar çocukların büyük kısmında arş gelişmeye başlar.

Obez çocuklarda ve erkeklerde görülme oranı daha yüksektir.

2. Belirtiler ve Bulgular

Çoğu çocukta hiçbir şikâyet yoktur; aileler ayak yapısı ile ilgili kaygı ile başvurur.

Semptomatik olgularda:

Ayağın iç kısmında ağrı,

Yorgunluk, uzun süre yürüyememe,

Ayakkabı uyumsuzluğu, çabuk deforme olan tabanlar,

Nadiren koşma ve sporda performans kaybı görülebilir.

3. Pes Planovalgusun Tipleri

Esnek (flexible) pes planovalgus: Ayağın arkı otururken belirgin, yük verince kaybolur. Parmak ucuna kalkınca ark tekrar oluşur. Çoğu fizyolojiktir ve tedavi gerekmez

Rijid (rigid) pes planovalgus: Ark hiçbir durumda oluşmaz, subtalar eklem hareketi kısıtlıdır. Genellikle altta yatan patolojiler (tarsal koalisyon, nörolojik hastalıklar, konjenital anomaliler) vardır.

Adolesan dönemde edinilmiş pes planus: Son yıllarda hareketsiz yaşam tarzına bağlı olarak özellikle gastroknemius kısalığı ile ilişkili yeni bir klinik tablo tanımlanmıştır. Çocuklar büyüme atağı sırasında yeterince esnemediğinde kaslar kısalır, bu da zamanla arşın çökmesine yol açar.

4. Tanı Nasıl Konur?

Fizik muayene ile çoğu zaman tanı konur.

Parmak ucuna kalkma testi → ark oluşuyorsa esnek flatfoot.

Silfverskiöld testi → gastroknemius ve soleus kısalıklarının ayrımı.

Ağırlık taşıyan ayak grafileri; yalnızca rijid veya semptomatik olgularda gerekir.

MR/BT; tarsal koalisyon veya eşlik eden patolojilerde tercih edilir.

5. Tedavi Yaklaşımları

1. Asemptomatik Esnek Pes Planovalgus

Tedavi gereksizdir.

Ortezlerin arş gelişimini hızlandırdığına dair bilimsel kanıt yoktur.

2. Semptomatik Esnek Pes Planovalgus

Konservatif tedavi ilk basamaktır:

Aktivite düzenlenmesi,

Aşil germe ve kas güçlendirme egzersizleri,

Gerektiğinde hazır tabanlık (özel yapım tabanlıkların üstünlüğü kanıtlanmamıştır).

3. Rijid Pes Planovalgus veya Dirençli Olgular

Cerrahi tedavi seçenekleri:

Osteotomiler: Kalkaneal lengthening, Triple-C osteotomisi (eklem koruyucu yaklaşımlar).

Artroereisis: Sinus tarsiye implant yerleştirilmesi; minimal invaziv ancak komplikasyon riski vardır.

Artrodez: Çok nadiren, ileri deformitelerde salvage prosedürü olarak uygulanır.

6. Sonuç

Çocukluk çağında pes planovalgus büyük oranda normal bir gelişim varyantıdır ve tedavi gerekmez.

Ağrı, yorgunluk veya fonksiyonel kısıtlılık varsa konservatif tedavi önceliklidir.

Cerrahi tedavi yalnızca konservatif tedaviye yanıt vermeyen, rijid veya ciddi semptomatik olgulara uygulanır.

Ergenlik çağında hareketsiz yaşam tarzı yeni bir risk faktörü olarak karşımıza çıkmakta; bu nedenle çocukların düzenli fiziksel aktiviteye teşvik edilmesi çok önemlidir.

👣 Çocuklarda Düz Tabanlık (Pes Planovalgus) – Sık Sorulan Sorular

❓ Çocuğumun ayağı düz, endişelenmeli miyim?

👶 Tüm bebekler düz taban doğar.

⏳ Ayağın iç kavisi genellikle 6–10 yaş arasında gelişir.

✅ Çocuğunuzda ağrı yoksa çoğu zaman bu normaldir ve tedavi gerekmez.

❓ Hangi belirtiler varsa doktora götürmeliyim?

🚨 Şu durumlarda bir ortopedi uzmanına başvurun:

Ayağında/bacağında ağrı

Uzun yürüyüşlerde çabuk yorulma

Ayakkabıların çabuk deforme olması

Ayakta belirgin şekil bozukluğu

❓ Tabanlık kullanmak şart mı?

❌ Hayır, her çocuk için gerekmez.

🦶 Ağrı varsa basit tabanlıklar faydalı olabilir.

ℹ️ Özel yapım tabanlıkların üstünlüğü kanıtlanmamıştır.

❓ Egzersizlerin faydası var mı?

💪 Evet! Özellikle:

Parmak ucuna yükselme,

Topuk üzerinde yürüme,

Baldır esnetme hareketleri…

🏃 Düzenli spor ve hareket ayak sağlığı için çok önemlidir.

❓ Hangi durumlarda cerrahi gerekir?

🔪 Cerrahi sadece şu durumlarda düşünülür:

Şiddetli ağrı,

Yürüme kısıtlılığı,

Diğer tedavilere yanıt vermeme.

👨‍⚕️ Çocukların büyük çoğunluğunda cerrahiye gerek kalmaz.

❓ Ergenlik çağında da düz tabanlık gelişebilir mi?

📱 Evet. Hareketsiz yaşam ve ekran başında uzun süre kalma → kas kısalıkları → edinilmiş düz tabanlık.

✔️ Düzenli egzersiz ve esneme hareketleri bu durumu önlemenin en iyi yoludur.

👨‍👩‍👧 Özetle:

Çocukluk çağı düz tabanlığı çoğunlukla masum bir durumdur.

Ama eğer ağrı, yorgunluk ya da şekil bozukluğu varsa, bir ortopedi uzmanına başvurmak en doğrusudur.