Erişkin Tip Düz Tabanlık (Pes Planovalgus)
1. Tendon Nedir?
Tendonlar, kasları kemiklere bağlayan ve kasın ürettiği kuvveti kemiğe aktararak hareket etmemizi sağlayan güçlü bağ dokusu yapılardır. Bir bakıma kas ile kemik arasında uzanan sağlam “ipler” gibidir. Hareketi başlatır, eklemleri dengeler ve yürüyüşümüzün akıcı olmasını sağlar.
2. Tibialis Posterior Tendonu ve Önemi
Ayağın sağlıklı yapısında en kritik tendonlardan biri tibialis posterior tendonudur.
- Anatomisi: Baldırın arka kısmından başlar, ayak bileğinin iç tarafındaki çıkıntının (medial malleol) arkasından geçerek ayağın iç tarafındaki birçok kemiğe tutunur.
- Görevi: Ayağın iç kemerini desteklemek, ayağı içe döndürmek ve yürürken dengeyi sağlamaktır.
- Biyomekanik Rolü: Medial uzunlamasına arkın en önemli dinamik destekçisidir. Bu tendon zarar gördüğünde kemer çöker, ayak dışa kayar ve düz tabanlık gelişir.
Tibialis posterior tendonunun işlev kaybı, erişkin dönemde kazanılmış düz tabanlık (Adult Acquired Flatfoot Deformity, AAFD) olarak bilinen durumun en sık sebebidir.
3. Erişkin Tip Pes Planovalgus Nedir?
Çocukluk çağındaki düz tabanlık genellikle esnektir ve çoğunlukla zararsızdır. Ancak erişkin dönemde ortaya çıkan düz tabanlık, çoğunlukla tibialis posterior tendonunun yıpranması ve yetersizliği sonucu gelişir.
- Ayağın iç kemeri çöker.
- Topuk dışa kayar (valgus).
- Ön ayak dışa doğru açılır (abduksiyon).
- Ayak giderek deformiteye uğrar, zamanla sertleşebilir.
4. Belirtiler
- Ayağın iç tarafında ağrı, hassasiyet ve bazen şişlik
- Ayak kemerinin çökmesi, ayağın tamamen yere basması
- Ayağın dışa doğru açılması (arkadan bakıldığında “too many toes” bulgusu)
- Tek ayak üzerinde parmak ucuna kalkamama
- Yürürken çabuk yorulma, dayanıklılıkta azalma
5. Tanı
- Klinik muayene: Doktorunuz ayağın duruşunu, kas gücünü, tendon hassasiyetini ve fonksiyonunu değerlendirir.
- Görüntüleme:
- Röntgen: Ayak arkı ve kemiklerin dizilimi
- MR: Tendon yıpranması veya yırtığı
- BT: Eklem yapılarındaki bozulma
Tanıda amaç hem deformitenin derecesini hem de hangi yapının etkilendiğini ortaya koymaktır.
6. Tedavi
Erişkin tip düz tabanlıkta tedavi seçenekleri oldukça geniştir. Her hastada görülen deformite aynı değildir; tendonun hasar derecesi, eklemde sertlik olup olmaması, eşlik eden bağ zayıflıkları veya kemik deformiteleri farklı kombinasyonlar doğurur. Bu nedenle tedavi “à la carte”, yani hastanın ihtiyacına göre özelleştirilmiş, farklı yöntemlerin bir araya getirildiği bir yaklaşım olmalıdır.
I. Konservatif Tedavi (Ameliyatsız Yöntemler)
- Ortez ve tabanlıklar: Ayağın iç kemerini destekler, yük dağılımını düzeltir.
- Ayakkabı modifikasyonları: Daha stabil ve destekli ayakkabılar önerilir.
- Fizik tedavi ve egzersiz: Tibialis posterior başta olmak üzere ayak kaslarını güçlendiren egzersizler.
- İlaç tedavisi: Ağrı ve iltihabı azaltmak için anti-inflamatuvar ilaçlar.
📌 Yapılan bilimsel çalışmalarda (ör. Herchenröder ve ark., 2021) konservatif tedavinin ağrı azaltma ve fonksiyon iyileştirmede olumlu etkiler sağladığı bildirilmiştir. Ancak kanıt gücü sınırlı ve uzun dönem etkileri tam olarak gösterilememiştir. Yine de erken evrelerde denenmesi önerilir.
II. Cerrahi Tedavi (Eklem Koruyucu Yöntemler)
Özellikle esnek deformitelerde tercih edilir. Amaç, tendonun fonksiyonunu geri kazandırmak ve ayağın düzgün hizalanmasını sağlamaktır.
- Tendon onarımı veya transferi (FDL transferi): Hasarlı tibialis posterior yerine işlev görecek yeni tendon eklenir.
- Medial kaydırmalı kalkaneal osteotomi: Topuk kemiği içe doğru kaydırılarak dengeli duruş sağlanır.
- Lateral kolon uzatma (Evans osteotomisi): Ön ayağın dışa açılmasını düzeltir.
- Spring ligaman rekonstrüksiyonu: Ayak kavsini destekleyen bağ onarılır.
- Cotton osteotomisi: Ön ayaktaki yan eğrilikleri düzeltmek için yapılır.
III. İleri Evre Cerrahi (Artrodezler)
Ayak eklemleri sertleşmiş ve artrit gelişmişse, deformiteyi düzeltmek için eklem dondurma (füzyon) ameliyatları yapılır:
- Subtalar artrodez
- Triple artrodez (birden fazla eklemin füzyonu)
- Daha ileri olgularda ayak bileği eklemi de tutulursa tibiotalar artrodez veya ayak bileği protezi gündeme gelebilir.
Özetle
Erişkin tip düz tabanlık, özellikle tibialis posterior tendonunun zayıflamasıyla gelişen ve ilerleyebilen bir ayak deformitesidir. Tedavi seçenekleri oldukça geniştir ve tek tip değil, her hastanın ihtiyacına göre kişiselleştirilmelidir. Erken evrelerde tabanlık ve egzersiz yeterli olabilirken, ilerleyen evrelerde cerrahi yöntemler devreye girer.
Unutmayın: Ayağınızda şekil değişikliği, ağrı veya yürüme zorluğu fark ederseniz vakit kaybetmeden ortopedi uzmanına başvurmanız, daha ileri sorunların önüne geçmenizi sağlar.